مروري بر عمليات نصر و شهادت تعدادي از دانشجويان پيرو خط امام

شانزدهم دي ماه مصادف با سالگرد شهادت تعدادي از دانشجويان پيرو خط امام در جبهه هاي جنگ تحميلي است. به همين مناسبت در اين مقاله به تشريح عمليات نصر كه در ماه هاي اول جنگ تحميلي انجام شد و در جريان آن تعدادي از رزمندگان از جمله حسين علم الهدي به شهادت رسيدند، پرداخته مي شود. عمليات نصر يا كرخه كور توسط تيمسار ولي الهه فلاحي طرح ريزي گرديد. اين عمليات در روز 15 دي ماه 1359 با بكارگيري دو تيپ از لشكر 16 زرهي قزوين به همراه استعدادي در حدود 2 گردان از نيروهاي سپاه پاسداران خوزستان انجام شد.

روز انجام عمليات مصادف با 28 صفر 1401 سالروز رحلت پيامبر گرامي اسلام (ص) بود. در آن زمان، ارتش با اين سؤال مواجه بود كه چرا خيال تكان خوردن ندارد و پس از گذشت بيش از 3 ماه از جنگ به مواضع دشمن حمله نمي كند. در اوايل دي ماه بني صدر فرمانده كل قوا به جبهه جنوب آمد و به رئيس ستاد مشترك و فرمانده نيروي زميني ارتش گفت: فوراً يك جايي حمله كنيد، همين روزهاست كه در شهر راهپيمايي شود كه ارتش چرا خوابيده است؟ يك هفته به شما فرصت مي دهم تا در يك جايي به مواضع ارتش عراق حمله كنيد . بر اين اساس، عمليات نصر در منطقه هويزه در جنوب غربي شهر سوسنگرد شكل گرفت.

در طرح اين عمليات، تصرف پادگان حميد،ايستگاه حسينيه و در نهايت فتح خرمشهر در نظر گرفته شده بود و در صورت موفقيت قرار بود پيشروي ها تا روستاي تنومه در خاك عراق ادامه يابد . طبق دستور فرماندة نيروي زميني، نيروهاي تك ور پس از تصرف پادگان حميد بايد تك را به سمت مرز ادامه داده و نبرد را به داخل خاك عراق مي كشاندند و در ادامه، تك را بنا به دستور تا كرانة شرقي رودخانة دجله ادامه مي دادند. با شروع عمليات در ساعت 10 صبح ، لشكر 16 با دو تيپ از فاصلة خالي 10 كيلومتري بين دو لشكر5 و 9 در شرق هويزه استفاده نمود و به مواضع ارتش عراق در روشنايي روز حمله كرد . تيپ 2 اين لشكر، احتياط نيروي زميني در منطقه دوكوهه يعني در گلوگاه حياتي خوزستان بود و وارد عمل نشد. در طرح عمليات پيش بيني شده بود كه با توجه به سابقه و تمرين عبور از رودخانة كارون توسط ارتش، لشكر 92 هم با 2 تيپ از رودخانه كارون در فارسيات مقابل پادگان حميد عبور كرده و با لشكر 16 درجفير الحاق نمايد . لشكر 16 با يك مانور دوراني زرهي تا حدود 30 كيلومتر به سمت منطقه جفير پيشروي نمود و يك تيپ ارتش عراق از لشكر 5 مكانيزه را به تله انداخت و تا ساعت 4 بعد از ظهر حدود 800 نظامي دشمن را اسير كرد.

مرحله اول عمليات با موفقيت انجام شد و بني صدر طي پيامي به امام خميني اظهار اميدواري كرد كه مراحل بعدي نيز با پيروزي كامل به انجام برسد. امام خميني در پاسخ به نامه رئيس جمهور در 15/10/1359 فرمودند:"اميدوارم خبر پيروزي نهايي را به خواست خداوند تعالي به زودي دريافت دارم ". روز اول عمليات نصر روز شادي و نشاط و خوشحالي براي همة رزمندگان بود. از روز دوم پاتك هاي سنگين ارتش عراق، با استفاده از تيپ 10 زرهي و با همكاري تيپ 43 زرهي از لشكر 9 آغاز شد. تيپ 10 زرهي مجهز به تانك هاي T – 72 ساخت شوروي بود كه از نظر سرعت گلوله گذاري و نواخت تير نسبت به تانك هاي ايراني برتري داشتند. با پشتيباني نيروي هوايي ارتش عراق و نيز بكارگيري موشك هاي ضد تانك ماليوتكا ، موفقيت هاي قواي خودي ادامه نيافت و لشكر 16 با برجاي گذاشتن حدود 130 تانك و نفربر از جمله 87 تانك چيفتن به مواضع اوليه خود در شمال رودخانه كرخه بازگشت . ارتش عراق موفق شد تانك هاي رها شده خود را كه در عمليات از دست داده بود بازپس بگيرد .

بنا بود با اجراي اين عمليات، سرزمين هاي جنوب اهواز، آزاد گردد كه چنين اتفاقي نيفتاد. تعدادي در حدود 350 نفر از نيروهاي سپاه و بسيج نيز كه در قالب سه گردان سازماندهي شده بودند در اين عمليات كه در جنوب هويزه انجام شد به همراه لشكر 16 زرهي قزوين، شركت كردند. هر گردان بين 100 تا 150 رزمنده در اختيار داشت. فرماندهي يكي از اين گردان ها كه در محور سوسنگرد- هويزه به همراه تيپ 1 لشكر 16 عمل مي كرد بر عهده حسين علم الهدي بود.

عدم برنامه ريزي درست براي رزمندگان سپاه و نيز ناهماهنگي در عقب نشيني نيروها در حالي كه بيش از 1500 متر جلوتر از نيروهاي ارتش مشغول نبرد با قواي ارتش عراق بودند و نيز بي تجربگي و همچنين تهاجم قواي دشمن، موجب وارد آمدن تلفات سنگين به نيروهاي خودي شد. در اين عمليات تعداد 160 نفر از رزمندگان از جمله تعدادي از دانشجويان پيرو خط امام و نيز حسين علم الهدي و حسين خوشنويسان فرماندة رزمندگان مهندسي رزمي جهاد مستقر در شهر سوسنگرد به شهادت رسيدند و بيش از 400 نفر هم زخمي شدند. بدين ترتيب روز دوم عمليات نصر، روز غم و اندوه و افسوس براي رزمندگان گرديد. نيروي هوايي در پشتيباني از عمليات نصر 145 بمباران هوايي انجام داد و 318222 پوند مهمات هوايي مصرف كرد. در جريان اين عمليات تعداد 3 فروند هواپيماي F-4,F-5 و C-130 منهدم گرديد و 6 خلبان آنها نيز به شهادت رسيدند .

در مجموع، عمليات نصر يك عمليات آفندي زرهي موفق بود كه به علت عدم تعادل در توازن رزمي با قواي دشمن، در مواجهه با پاتك زرهي ارتش عراق، ناكام گرديد.عقب نشيني سريع واحدهاي لشكر 16 در اين عمليات، آسيب روحي زيادي به رزمندگان وارد نمود وآنها را دچار يأس و سردرگمي كرد.در عوض عراق بهره تبليغاتي فراواني را از انجام اين عمليات برد و به تعدادي از فرماندهان عراقي نشان افتخار داده شد.

اين عمليات تجربيات و درس هاي خوبي هم براي رزمندگان در پي داشت. از جمله اين كه مشخص شد بكارگيري واحدهاي زرهي- مكانيزه بدون همراهي تعداد كافي نيروهاي پياده در منطقة مسطح دشت، قرين موفقيت نخواهد بود.درس ديگر اين بود كه در اين عمليات براي اولين بار رزمندگان ايراني موفق شدند تا در عمق مواضع نيروهاي عراقي پيش رفته و استحكامات و انواع سنگرهاي و عقبة آنها را ببينند. از همين هنگام بود كه نيروهاي مهندسي جنگ جهاد سازندگي توانستند شيوة احداث سنگرهاي انفرادي ، سنگرهاي اجتماعي و خاكريزهاي نعل اسبي و احداث مواضع تانك را از دشمن بياموزند . با ناكام ماندن عمليات نصر، ارتش عراق به عقب راندن و تعقيب نيروهاي ايراني ادامه داد و توانست در 17/10/1359 جادة هويزه به سمت سوسنگرد را به تصرف خود درآورد. با اين اقدام، عقبة نيروهاي رزمندة مستقر در هويزه بسته شد. در چنين شرايطي باقيماندة نيروهاي سپاه در هويزه كه در حدود 40 نفر بودند به سمت سوسنگرد عقب نشيني كردند. سپس ارتش عراق، شهر هويزه را به اشغال خود درآورد و بسياري از خانه هاي مردم را تخريب كرد. اين شهر در اشغال ارتش عراق باقي ماند تا آن كه سرانجام در اواخر ارديبهشت ماه 1361 در جريان عمليات بيت المقدس آزاد گرديد.

منابع و مراجع
- ايشان پس از انجام عمليات ثامن الائمه(ع) و در يك سانحة هوايي به همراه جمع ديگري از فرماندهان ارتش و سپاه در 7 مهر ماه 1360 به شهادت رسيد.
- لشكر 16 در آن زمان داراي 320 دستگاه تانك بود و يكي از يگان هاي قوي ارتش محسوب مي شد.
. بني صدر براي اولين بار با داود كريمي فرمانده عمليات سپاه در جبهه جنوب تماس گرفت و از ايشان خواست تا نيروهاي سپاه را در عمليات نصر شركت دهد. هر گردان سپاه 200 رزمنده تك ور داشت.( ما و جنگ، ص/111 ) لازم به ذكر است كه آقاي داود كريمي در شهريور ماه سال 1383 بر اثر عوارض ناشي ازگازهاي شيميايي در عمليات والفجر8 در بيمارستان ساسان در تهران به شهادت رسيد.
- گفتگو با سرتيپ2 بازنشسته مسعود بختياري از امراي نيروي زميني ارتش
. اظهارات سردار غلامعلي رشيد به نقل از كتاب ما و جنگ ،ص/84
. از آنجا كه تانك ها محدوديت ديد دارند و هر يگان زرهي در شب، كور است، بنابراين نيروهاي ايران در روز به مواضع نيروهاي دشمن حمله كردند.
. اظهارات سردار غلامعلي رشيد به نقل از كتاب ما و جنگ ، ص 111
. اين لشكر وظيفه دفاع از جاده اهواز- خرمشهر و جلوگيري از پيشروي قواي ايران به سمت بصره را بر عهده داشت.
. صحيفه امام، مجموعه آثار امام خميني، تهران، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني، 1378، جلد13، ص/492
- موشك هاي ضد تانك ماليوتكا ساخت شوروي بود و داراي 3 كيلومتر برد است و از روي پاية زميني يا نفربرهاي زرهي PMP1 پرتاب مي شود.
. اظهارات سردار غلامعلي رشيد به نقل از كتاب ما و جنگ ، ص/ 112 .
. وفيق السامرايي، ويراني دروازه شرقي، ترجمه، عدنان قاروني، تهران، مركز اسناد دفاع مقدس ، 1388 ، ص/81
- نمكي اراكي عليرضا،نيروي هوايي در دفاع مقدس، تهران،ايران سبز،1387، ص/165
- اظهارات آقاي مهندس مهدي ورشابي از فرماندهان مهندسي جنگ جهاد سازندگي به نگارنده در 28/9/1389


۱۹ / ۱۰ / ۱۳۹۱

نظرات شما
نام و نام خانوادگي :    
ايميل :
نظر شما :
توجه نماييد : نظرات شما پس از تاييد مدير سايت نمايش داده خواهد شد
 
وضعيت نظر جديد : ---


نظرات ارسال شده :

  
تعداد نمايش : ۱۰۳۲
Copyright : www.KongerehSardaran.ir    Email : Info@KongerehSardaran.ir    Powered by : ProgrammersHeaven